Akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayarlar günlük yaşamı kolaylaştırırken, uzmanlar aşırı ekran kullanımının hafıza, dikkat ve öğrenme becerileri üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceği konusunda uyarıyor. Akdeniz Üniversitesi'nden uzmanlar, "dijital demans" olarak adlandırılan sürecin özellikle teknolojiye bağımlı yaşam tarzıyla birlikte daha fazla gündeme geldiğini belirtiyor.
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Nur Ebru Barcın, dijital demansın tıbbi anlamda bir demans hastalığı olmadığını, ancak aşırı ekran maruziyetinin dikkat, hafıza ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkileyebilen bir durum olarak değerlendirildiğini söyledi.
Bilgiyi Hatırlamak Yerine Nerede Bulacağımızı Ezberliyoruz
Uzmanlara göre dijital teknolojiler, insanların öğrenme biçimlerini önemli ölçüde değiştirdi. Günümüzde birçok kişi bilgiyi hafızasında tutmak yerine, ihtiyaç duyduğunda internetten nasıl ulaşacağını öğrenmeye odaklanıyor. Bu durum, literatürde "Google etkisi" olarak tanımlanıyor.
Doç. Dr. Barcın, yoğun ekran kullanımının dikkat süresini kısaltabildiğini, uzun süre odaklanmayı zorlaştırabildiğini ve kitap okuma alışkanlıklarını olumsuz etkileyebildiğini belirtti.
Navigasyon Yerine Hafızanızı Kullanın
Uzmanlar, beyin sağlığını korumak için günlük yaşamda hafızayı aktif tutacak alışkanlıkların geliştirilmesini öneriyor. Özellikle araç kullanırken her zaman navigasyona bağlı kalmak yerine yönleri hatırlamaya çalışmanın zihinsel aktiviteyi desteklediği ifade ediliyor. Ayrıca yakın aile bireylerinin ve arkadaşların telefon numaralarının ezberlenmesi de öneriler arasında yer alıyor.
Kaliteli Uyku ve Egzersiz Büyük Önem Taşıyor
Nöroloji uzmanları, demans ve Alzheimer riskini azaltmak için düzenli fiziksel aktivitenin ve kaliteli uykunun önemine dikkat çekiyor. Özellikle 40 yaş sonrasında düzenli egzersiz yapılması, zihinsel olarak aktif kalınması ve sosyal ilişkilerin sürdürülmesi öneriliyor.
Ayrıca yatmadan önce telefon ve diğer ekranların kullanımının azaltılması gerektiği belirtiliyor. Uzmanlara göre kaliteli uyku sırasında beyin, zararlı proteinleri temizleyerek kendini yeniliyor.
Çocuklar ve Yaşlılar Daha Fazla Risk Altında
Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Apaydın Doğan ise ekran maruziyetinin çocuklar ve yaşlılar üzerindeki etkilerinin farklı olduğuna dikkat çekti. Özellikle 0-3 yaş arasındaki çocukların yoğun ekran kullanımına maruz kalmasının bilişsel ve sosyal gelişimi olumsuz etkileyebileceğini belirten Doğan, çocukların hareket etmeye, oyun oynamaya ve gerçek dünyadaki uyaranlarla etkileşim kurmaya ihtiyaç duyduğunu vurguladı.
Yaşlı bireylerde ise yalnızlık ve uzun süre ekran karşısında vakit geçirmenin depresyon riskini artırabileceğini ifade eden uzmanlar, sosyal etkinliklere katılımın ve arkadaş çevresiyle iletişimin sürdürülmesinin önem taşıdığını belirtiyor.
Beyin Sağlığı İçin Sosyalleşme Şart
Uzmanlar, dijital demanstan korunmak için ekran süresinin sınırlandırılması, kitap okunması, el yazısıyla not alınması, düzenli egzersiz yapılması ve sosyal ilişkilerin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Beynin aktif tutulmasının, ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek bilişsel sorunlara karşı önemli bir koruyucu faktör olduğu belirtiliyor.
