Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolik Hastalıklar Uzmanı Mustafa Altay, bilinçsiz ve yüksek dozda D vitamini kullanımının ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Altay, kandaki D vitamini düzeyinin 100 ng/mL’nin üzerine çıkmasının zehirlenme riskini artırdığını vurguladı.
D vitamini eksikliğinin özellikle sonbahar ve kış aylarında daha sık görüldüğünü ifade eden Altay, güneş ışınlarının bu dönemlerde yeterli açıyla gelmemesi nedeniyle vücuttaki D vitamini üretiminin azaldığını söyledi. Yeterli depoya sahip olmayan kişilerde eksiklik ve yetersizlik tablosunun ortaya çıkabildiğini kaydetti.
Sağlıklı aralık 30–50 ng/mL
Sağlıklı bir yetişkinde D vitamini düzeyinin 30–50 ng/mL arasında olmasının kas ve kemik sağlığı için yeterli kabul edildiğini belirten Altay, 12–20 ng/mL aralığının yetersizlik, 12 ng/mL’nin altının ise eksiklik olarak değerlendirildiğini aktardı. Altay, “Yeterli kalsiyum alımı olan bir bireyde D vitamini düzeyi 100 ng/mL’yi aşarsa zehirlenme riski ortaya çıkar. Kontrolsüz şekilde alınan yüksek doz D vitamini vücutta birikir ve atılamadığı için toksik etki oluşturabilir” dedi.
“Tedavi ile takviye karıştırılmamalı”
D vitamini eksikliğinin; güneş ışığına yeterince maruz kalmayan, kapalı alanlarda çalışan kişilerde daha sık görüldüğünü ifade eden Altay, bu durumun halsizlik, kas güçsüzlüğü, yürüme zorluğu, kas ve kemik ağrılarıyla kendini gösterebildiğini söyledi. Uzun süreli ciddi eksikliklerde ise kemik erimesi ve kırık riskinin arttığını belirtti.
Ton balığı, somon, uskumru gibi yağlı balıklar, yumurta sarısı, tereyağı, karaciğer ve güneşte kurutulmuş mantarların doğal D vitamini kaynakları olduğunu hatırlatan Altay, besinlerle alınan miktarın çoğu zaman yeterli olmadığını dile getirdi. Güneşe çıkma imkânı olmayan kişilerde takviye kullanılabileceğini belirten Altay, “Ancak bu takviyeler ilaç dozu değildir. Biz tedaviyi sadece eksiklik veya yetersizlik durumunda, kişiye özel dozlarla planlarız. Fazla ve bilinçsiz kullanım zehirlenmeye yol açabilir. Tedavi ve takviye kavramlarını birbirine karıştırmamalıyız” ifadelerini kullandı.
D vitamini zehirlenmesi kimlerde daha sık görülüyor?
D vitamini zehirlenmesinin nadiren güneş veya doğal besinlerle ortaya çıktığını vurgulayan Altay, asıl riskin yüksek doz vitamin takviyelerinin bilinçsiz kullanımı olduğunu söyledi. Günlük tolere edilebilir üst sınırın 4 bin ünite olduğunu belirten Altay, tek seferde 40 bin ünitenin üzerinde ya da uzun süreli yüksek doz kullanımın zehirlenmeye yol açabileceğini ifade etti. Bu durumun özellikle yaşlılar, küçük çocuklar ve kadınlarda daha sık görüldüğünü kaydetti.
Zehirlenme belirtileri hayati risk oluşturabilir
D vitamini zehirlenmesinde ilk olarak kanda kalsiyum seviyesinin yükseldiğini anlatan Altay, buna bağlı olarak bulantı, kusma, sık idrara çıkma, sıvı kaybı, halsizlik ve kas güçsüzlüğü görülebileceğini söyledi. İleri vakalarda ise böbrek taşı, ani böbrek hasarı, kalp ritim bozuklukları, bilinç bulanıklığı, depresyon ve hatta koma gibi ciddi tabloların ortaya çıkabildiğini vurguladı.
Zehirlenme şüphesinde D vitamini ve kalsiyum alımının derhal kesilmesi ve sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirten Altay, bazı hastaların yatırılarak tedavi edilmesinin gerekebileceğini ifade etti.
Güneş için en uygun dönem mart–ekim
Türkiye’de D vitamini üretimi için güneş ışınlarının mart–ekim ayları arasında uygun olduğunu aktaran Altay, haftada 3–4 gün, 10.00–16.00 saatleri arasında güneşe çıkılmasını önerdi. Açık tenliler için 10–15 dakikanın, koyu tenliler için ise 30–35 dakikaya kadar sürenin yeterli olabileceğini söyledi.
Güneş kremi kullanımına da dikkat çeken Altay, “15 faktör ve üzeri güneş kremleri UV-B ışınlarını engeller. Önerilen sürenin üzerinde güneşe maruz kalmak ise cilt kanseri riskini artırabilir” uyarısında bulundu.
Altay son olarak, risk grubunda olmayan kişilerde rutin D vitamini ölçümü ve takviyesinin gerekli olmadığını, D vitamini düzeyi normal olan bireylerde ek takviyenin fayda sağladığına dair yeterli bilimsel kanıt bulunmadığını ifade etti.
