Uzay araştırmaları, yalnızca başka gezegenlerde yaşam arayışıyla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda Dünya’daki sağlık sorunlarına çözüm üretmeyi de hedefliyor. NASA Uzay Araştırma Laboratuvarı’nın eski koordinatörlerinden Dr. Kasthuri Venkateswaran, uzayda yüksek radyasyona maruz kalan bakterilerin geliştirdiği savunma mekanizmalarının, özellikle kanser ve enfeksiyon hastalıkları başta olmak üzere pek çok alanda tıbbi yeniliklere kapı aralayabileceğini söyledi.
Habertürk.com Sağlık Yazarı Ceyda Erenoğlu’nun sorularını yanıtlayan Venkateswaran, radyasyona dayanıklı bakterilerin ürettiği metabolitlerin, yeni ilaçların geliştirilmesinde kritik rol oynayabileceğini vurguladı. Bu sürecin, geçmişte antibiyotiklerin keşfine benzer bir bilimsel yol haritası sunduğunu belirten Venkateswaran, metabolitlerin geleceğin ilaç araştırmalarında başlangıç noktası olabileceğini ifade etti.
Uzay bakterileri neden bu kadar önemli?
Dr. Venkateswaran’a göre, uzay ortamında bakteriler aşırı radyasyon, mikro yerçekimi ve zorlu koşullara maruz kalıyor. Hayatta kalabilmek için ise normalde üretmedikleri özel kimyasallar (metabolitler) geliştiriyorlar. Bu metabolitlerin, hücreleri radyasyondan koruma, DNA onarımını destekleme ve enfeksiyonlarla mücadele etme potansiyeline sahip olduğu belirtiliyor.
Bu özelliklerin, özellikle radyoterapi gören kanser hastalarında sağlıklı hücrelerin korunmasına yardımcı olabilecek yeni tedavi yöntemlerine ilham verebileceği ifade ediliyor.
Mars araştırmaları ve panspermia teorisi
1996 yılından bu yana NASA bünyesinde gezegenlerde yaşam ihtimalini araştıran Venkateswaran, Mars’a yönelik çalışmaların hâlen sürdüğünü belirtti. Mars’ta doğrudan yaşam kanıtı bulunamadığını söyleyen bilim insanı, gezegene gönderilen robotik araçlar aracılığıyla toprak analizlerinin yapıldığını ve verilerin Dünya’ya aktarıldığını aktardı.
Mars’tan toprak örneklerinin Dünya’ya getirilmesi konusunda bilim dünyasında görüş ayrılıkları olduğunu ifade eden Venkateswaran, bu noktada “Panspermia Teorisi”nin önem kazandığını söyledi. Bu teoriye göre yaşamın temel yapı taşları, mikroorganizmalar aracılığıyla gezegenler arasında taşınmış olabilir.
100’den fazla yeni bakteri keşfi
NASA’nın yürüttüğü çalışmalar kapsamında, Mars benzeri koşullar altında incelenen bakteriler sayesinde 100’den fazla yeni bakteri türü keşfedildiğini açıklayan Venkateswaran, bu bakterilerin büyük bölümünün yüksek radyasyona karşı dirençli olduğunu belirtti.
Radyasyona dayanıklı bakterilerin metabolit üretme kapasitesine sahip olduğunu vurgulayan Venkateswaran, bu maddelerin Dünya’da anti-aging ürünlerden antifungal ilaçlara kadar pek çok alanda kullanılabileceğini söyledi.
Uzaydan gelen metabolitler tıpta kullanılıyor
Uzaydan elde edilen bazı metabolitlerin halihazırda klinik çalışmalarda kullanıldığını belirten Venkateswaran, bu maddelerle geliştirilen ürünler arasında cilt gençleştirici ve yaşlanma karşıtı kremlerin de bulunduğunu aktardı.
Ayrıca bu kimyasalların, özellikle hastanelerde tedavisi zor olan Candida ve Aspergillus gibi mantar enfeksiyonlarına karşı yeni nesil antifungal ilaçların temelini oluşturabileceği ifade ediliyor.
Kanser tedavilerine destek olabilir
Venkateswaran, radyasyona dirençli bakterilerin geliştirdiği mekanizmaların, kanser tedavilerinde sağlıklı hücrelerin korunmasına yardımcı olabileceğini söyledi. Radyoterapi ve kemoterapi sırasında bağışıklık sistemi zayıflayan hastalar için bu metabolitlerin koruyucu tedavilerde kullanılabileceği belirtiliyor.
Bu sürecin, geçmişte penisilinin keşfiyle benzerlik taşıdığını belirten bilim insanı, metabolitlerin yeni ilaç keşiflerinde kilit rol üstlenebileceğini vurguladı.
Geleceğin tıbbı: Metabolomik
Dr. Venkateswaran’a göre enfeksiyon hastalıklarıyla mücadelede en büyük ihtiyaç, yeni antibiyotikler ve antimikrobiyal tedaviler. Bu noktada “metabolomik” biliminin önem kazandığını belirten Venkateswaran, metabolitlerin detaylı analizinin geleceğin tıbbını şekillendireceğini ifade etti.
Metabolomik bilimi; vücuttaki tüm küçük moleküllerin incelenmesiyle hastalıkların teşhis ve tedavisinde yeni yaklaşımlar sunmayı hedefliyor.
Türkiye–NASA iş birliği sürüyor
Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Uğur Sezerman ise NASA ile yaklaşık 12 yıldır sürdürülen bilimsel iş birliğine dikkat çekti. Sezerman, uzay ortamında bakterilerin oluşturduğu biyofilm yapılarının incelendiğini ve bu çalışmaların uluslararası saygın dergilerde yayımlandığını ifade etti.
Bu araştırmaların, hem radyasyona dayanıklı malzemelerin geliştirilmesine hem de biyoteknolojik uygulamalara katkı sunduğu belirtiliyor.
“Uzay çalışmaları sağlığımızı kurtarabilir”
Dr. Venkateswaran, uzay araştırmalarının yalnızca bilimsel merak değil, insan sağlığı için de kritik kazanımlar sunduğunu belirterek, “Uzaydan öğrendiklerimizle Dünya’yı ve insanlığı koruyacağız” ifadelerini kullandı.
Uzay teknolojileri sayesinde robotik sistemler, tıbbi görüntüleme ve tanı yöntemlerinde büyük ilerlemeler sağlandığını belirten Venkateswaran, gelecekte uzay biliminin tıbbın temel yapı taşlarından biri olacağını vurguladı.
