Türkiye’de 65-74 yaş grubunda internet kullanım oranı son beş yılda yaklaşık iki katına çıktı. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı ve YAŞAM Müdürü Prof. Dr. Emine Özmete, dijital araçların yaşlıların aileleri ve toplumla iletişiminde önemli bir rol oynadığını ancak yalnızlığın aşırı dijital kullanım ve dijital bağımlılık açısından risk oluşturabileceğini belirtti. Özmete, yapay zekâ üzerinden edinilen doğrulanmamış sağlık bilgilerinin de yaşlılar açısından yeni bir risk alanı oluşturduğuna dikkat çekti.
Türkiye'de yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte yalnızlık, bakım hizmetleri ve dijitalleşmenin ileri yaştaki bireyler üzerindeki etkileri daha fazla gündeme geliyor.
Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Yaşlılık Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (YAŞAM) Müdürü Prof. Dr. Emine Özmete, 1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada Türkiye'deki yaşlı nüfusun değişen ihtiyaçlarını değerlendirdi.
Türkiye'de 1,8 Milyondan Fazla Yaşlı Tek Başına Yaşıyor
Özmete'nin paylaştığı verilere göre Türkiye'de 1 milyon 836 bin 496 yaşlı tek başına yaşıyor. Yalnız yaşayan yaşlıların yaklaşık dörtte üçünü ise kadınlar oluşturuyor.
Türkiye'de doğuşta beklenen yaşam süresinin 2002 yılında 72,5 yıl olduğunu hatırlatan Özmete, bu rakamın 2024 itibarıyla 78,1 yıla ulaştığını belirtti.
Doğurganlık hızındaki gerileme ve ailelerin küçülmesi de yaşlı bakımına ilişkin ihtiyaçları değiştiriyor.
Özmete, bu nedenle Türkiye'de aile ve toplum temelli bakım sisteminin mahalle ölçeğinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Yaşlıların Öncelikli Tercihi Kendi Evlerinde Yaşamak
Türkiye Yaşlı Profili Araştırması'na göre 50 yaş ve üzerindeki bireylerin önemli bir bölümü yaşlandıklarında kendi evlerinde yaşamaya devam etmek istiyor.
Evde bakım ve gündüzlü bakım hizmetlerinden yararlanarak kendi evinde yaşamayı sürdürmek, kadınlarda yüzde 53, erkeklerde ise yüzde 56,5 ile ilk sıradaki bakım tercihi olarak öne çıkıyor.
Özmete'ye göre bu tablo, evde bakım ve gündüzlü yaşam merkezleri gibi hizmetlerin geliştirilmesinin önemini artırıyor.
Yaşlılarda İnternet Kullanımı 5 Yılda İkiye Katlandı
Yaşlıların dijital dünyayla ilişkisi de hızla değişiyor.
Özmete'nin aktardığı TÜİK verilerine göre 65-74 yaş grubundaki bireylerde internet kullanım oranı 2020 yılında yüzde 27,1 iken 2025'te yüzde 53,2'ye yükseldi.
Böylece söz konusu yaş grubunda internet kullanımı beş yıl içerisinde yaklaşık iki katına çıktı.
Dijital araçlar, özellikle farklı evlerde yaşayan aile bireyleri arasındaki iletişimin sürdürülmesinde önemli bir rol üstleniyor.
Yalnızlık Dijital Bağımlılık Riskini Artırabilir
Dijitalleşmenin sağladığı imkanların yanında bazı risklerin de bulunduğunu belirten Prof. Dr. Özmete, özellikle yalnız yaşayan yaşlılara dikkat çekti.
“Çağın pandemisi” olarak nitelendirdiği yalnızlığın yaşlılarda dijital bağımlılık riskini artırabileceğini ifade eden Özmete, ileri yaştaki bireylerin dijital ortamda geçirdikleri zamanın önemli bölümünü sosyal medya akışlarında kullanabildiğini belirtti.
Buna karşılık online bankacılık veya çevrim içi sağlık randevusu gibi günlük hayatı kolaylaştırabilecek dijital becerilerin aynı ölçüde gelişmeyebildiğine dikkat çekti.
Yaşlıların Yapay Zekâ Kullanımında Sağlık Bilgisi Uyarısı
Yaşlıların yapay zekâ araçlarına yönelik ilgisinin de arttığını belirten Özmete, özellikle sağlık konularında dikkatli olunması gerektiğini söyledi.
Yapay zekâ sistemleri ve diğer çevrim içi kaynaklardan elde edilen sağlık bilgilerinin hatalı, eksik veya güncelliğini yitirmiş olabileceğini belirten Özmete, doğrulanmamış bilgilerin sağlık kararlarında kullanılmasının risk oluşturabileceğine dikkat çekti.
Dijital sağlık bilgilerinin doktor değerlendirmesinin yerine kullanılmaması, özellikle ilaç ve tedaviyle ilgili kararların sağlık profesyonelleriyle birlikte alınması önem taşıyor.
Türkiye'nin Yaşlı Nüfusu 9,5 Milyonu Geçti
Türkiye'nin demografik yapısındaki değişim de yaşlılara yönelik hizmetlerin önemini artırıyor.
65 yaş ve üzerindeki nüfus 2020 yılında 7 milyon 953 bin 555 kişi iken, beş yılda yüzde 20,5 artarak 2025'te 9 milyon 583 bin 59 kişiye yükseldi.
Yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki oranı da aynı dönemde yüzde 9,5'ten yüzde 11,1'e çıktı.
Yaşlı Bakımında Yeni Modellere İhtiyaç Artıyor
Türkiye'de her dört yaşlıdan üçünün çocuğuyla aynı şehirde yaşadığını belirten Özmete, aile bağlarının yaşlı bakımında önemli bir potansiyel oluşturduğunu ifade etti.
Bununla birlikte aynı şehirde yakını bulunmayan ve tek başına yaşayan yaşlılarla düzenli temas kurulmasının önemine dikkat çekti.
Özmete, Türkiye'nin yaşlanan nüfus yapısı nedeniyle aktif ve sağlıklı yaşlanmayı destekleyen programlardan evde bakıma, gündüzlü yaşam merkezlerinden yatılı rehabilitasyon ve palyatif bakım hizmetlerine kadar farklı modellerin bütünleşik şekilde geliştirilmesine ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
