COP31’de Halk Sağlığı Çağrısı: Uzmanlar Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Planı İstedi
Antalya’da düzenlenen COP31’de bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, zirvede alınacak iklim kararlarında halk sağlığına öncelik verilmesi çağrısında bulundu.
Antalya’da düzenlenen COP31’de bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, zirvede alınacak iklim kararlarında halk sağlığına öncelik verilmesi çağrısında bulundu. Uzmanlar, ev sahibi Türkiye’den ve müzakerelere başkanlık eden Avustralya’dan, Brezilya’nın COP30 başkanlığı döneminde başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritasını görüşmelerde dikkate almalarını istedi.
Fosil Yakıt Kaynaklı Hava Kirliliği ve Erken Ölümler
Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ile Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), toplantıyı Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’nın (GCHA) desteğiyle düzenledi. Uzmanlar, iklim politikaları hazırlanırken fosil yakıtların insan sağlığı üzerindeki etkilerinin ve bu etkilerin ekonomik maliyetinin de hesaba katılmasını istedi.
2026 Lancet Countdown raporunun sağlık profesyonelleri için hazırlanan özetine göre fosil yakıtların yakılması sonucu oluşan ince partikül kirliliği (PM₂.₅), 2023’te dünya genelinde yaklaşık 2,78 milyon ölümle ilişkilendirildi. Raporda, 2016–2023 arasında bu kirliliğe bağlı ölümleri azaltan ülkelerde yılda toplam yaklaşık 323 bin ölümün önüne geçildiği hesaplandı.
Türkiye’de 26 Bin 500 Erken Ölümle İlişkilendirildi
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, platformun Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi ile hazırladığı çalışmanın sonuçlarını paylaştı. Çalışmaya göre fosil yakıt kaynaklı ince partikül kirliliği, Türkiye’de 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulundu.
Araştırmada aynı yıl yaklaşık 8 bin erken doğum, 8 bin 200 düşük doğum ağırlığı vakası, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakası ve astımla bağlantılı 6 bin 500 acil servis başvurusu hava kirliliğiyle ilişkilendirildi. Varol, sağlık etkilerinin yıllık ekonomik maliyetini yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesapladıklarını söyledi. Bu tutar, Türkiye’nin 2024 gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1’ine karşılık geliyor.
Pasifik Ülkeleri İklim Finansmanı ve Kararlarda Söz Hakkı İstiyor
Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen ve diğer uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riski oluşturduğuna dikkat çekti. Aşırı sıcak, sel ve fırtınaların etkilerinin ülke sınırlarını aştığını belirten Isles, Pasifik liderlerinin fosil yakıt üretimindeki artışın durdurulmasını, etkili iklim finansmanı sağlanmasını ve kendilerini ilgilendiren kararlarda söz sahibi olmayı talep ettiğini aktardı.
BM Özel Raportörü Sağlık, Gıda ve Su Haklarına Dikkat Çekti
BM İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera, fosil yakıt kullanımına kademeli olarak son verilmesini insan hakları açısından bir zorunluluk olarak değerlendirdi. Morgera, fosil yakıtların çıkarılmasından tüketilmesine kadar uzanan süreçlerin sağlık hakkını etkilediğini, toprak ve su kirliliğinin de gıda ve temiz suya erişimi zorlaştırdığını söyledi.
CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper’in yönettiği toplantıda, Our Common Air Komisyonu üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira ile Kanadalı Senatör Rosa Galvez de konuştu.