Yaz aylarında artan hava sıcaklıkları yalnızca günlük yaşamı zorlaştırmakla kalmıyor, beyin fonksiyonlarını da doğrudan etkileyebiliyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Belma Doğan Güngen, sıcak nedeniyle yaşanan sıvı ve elektrolit kaybının baş ağrısı, dikkat bozukluğu, kafa karışıklığı ve bayılmaya yol açabileceğini belirterek, sıcak çarpmasının ileri vakalarda kalıcı beyin hasarı ve komaya kadar ilerleyebileceği uyarısında bulundu.
Yüksek sıcaklıkların etkili olduğu yaz aylarında vücudun ısı dengesini koruması giderek zorlaşıyor. Özellikle uzun süre sıcak havaya maruz kalındığında terlemeyle birlikte yaşanan sıvı ve elektrolit kaybı, sinir sistemini ve beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebiliyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Belma Doğan Güngen, aşırı sıcaklarda ortaya çıkabilecek nörolojik sorunlara karşı dikkatli olunması gerektiğini belirterek alınabilecek önlemleri anlattı.
Yüksek sıcaklık beyni strese sokuyor
Vücudun sıcaklık yükseldiğinde kendisini soğutabilmek için damarları genişlettiğini ve terlemeyi artırdığını belirten Güngen, bu süreçte önemli miktarda sıvı ve elektrolit kaybedilebildiğine dikkat çekti. Beyin, vücut sıcaklığını belirli seviyelerde tutabilmek için daha yoğun çalışıyor. Ancak vücut ısısının kontrol edilemediği durumlarda sinir hücreleri biyolojik stres altında kalabiliyor.
İleri durumlarda beyni koruyan kan-beyin bariyerinin yapısının da etkilenebileceğini ifade eden Güngen; baş dönmesi, halsizlik, kafa karışıklığı ve bayılma gibi belirtilerin ortaya çıkabileceğini söyledi. Zamanında müdahale edilmemesi durumunda ise tablonun kalıcı beyin hasarı veya komaya kadar ilerleyebileceği uyarısında bulundu.
Sıcak hava migren ataklarını tetikleyebilir
Yüksek sıcaklıkların baş ağrısı ve migren üzerinde de etkili olabileceğini belirten Güngen, sıcaklığın artmasıyla beyin damarlarında genişleme meydana gelebileceğini ifade etti. Terlemeye bağlı sıvı ve elektrolit kaybının da baş ağrısını tetikleyen faktörlerden biri olduğunu aktaran Güngen, özellikle migren hastalarının çevresel değişikliklere karşı daha hassas olabileceğini söyledi. Yaz aylarında sıcak nedeniyle uyku düzeninin bozulması da migren ataklarının daha sık yaşanmasına neden olabilecek etkenler arasında gösteriliyor.
Dikkat ve hafıza sıcaklardan etkileniyor
Aşırı sıcakların yalnızca fiziksel performansı değil, bilişsel fonksiyonları da etkileyebildiğine dikkat çekiliyor. Prof. Dr. Güngen'e göre yüksek vücut sıcaklığı, sinir hücreleri arasındaki iletişimin yavaşlamasına neden olabiliyor. Bunun sonucunda hafıza, dikkat ve algılama süreçlerinde performans kaybı görülebiliyor. Sıcak havalarda aşırı yorgunluk, hareketlerde yavaşlama, huzursuzluk ve sinirlilik gibi belirtiler de daha sık ortaya çıkabiliyor.
Sıcak çarpması kalıcı beyin hasarına yol açabilir
Aşırı sıcaklarda karşılaşılabilecek en ciddi sağlık sorunlarından biri sıcak çarpması. Vücut sıcaklığının 40 derecenin üzerine çıkması durumunda organizmanın sıcaklığı kontrol etmekte zorlanabileceğini belirten Güngen, bu tablonun acil tıbbi müdahale gerektirdiğini vurguladı.
Sıcak çarpmasının ilerlemesi durumunda sinir hücrelerinin yapısının zarar görebileceği, beyin ödeminin gelişebileceği ve kalıcı nörolojik problemlerin ortaya çıkabileceği belirtiliyor. Bu nedenle bilinç değişikliği, kafa karışıklığı, bayılma ve aşırı yüksek vücut sıcaklığı gibi belirtilerin hafife alınmaması gerekiyor.
Susuzluk "beyin sisi"ne neden olabilir
Sıcak havalarda yeterli miktarda su tüketilmemesi de beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebiliyor. Dehidratasyon sırasında beyin hücrelerinin yapısı ve hücreler arasındaki iletişim etkilenebiliyor. Aynı zamanda vücudun stres hormonu olarak bilinen kortizol seviyesinde artış görülebiliyor.
Bu durum öğrenme, dikkat ve hafıza süreçlerinin zayıflamasına yol açabiliyor. Odaklanma güçlüğü ve halk arasında "beyin sisi" olarak adlandırılan zihinsel yorgunluk hissi de susuzlukla birlikte ortaya çıkabilecek belirtiler arasında yer alıyor.
Nörolojik hastalığı bulunanlar daha fazla risk taşıyor
Aşırı sıcaklar, mevcut nörolojik rahatsızlığı bulunan kişiler açısından daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Epilepsi hastalarında nöbet sıklığının artabileceğini belirten Güngen, daha önce inme geçirmiş kişilerde tansiyon dengesindeki bozulmaların yeni bir inme açısından risk oluşturabileceğini ifade etti. Demans ve Parkinson gibi nörolojik hastalıklarda ise kafa karışıklığı, huzursuzluk ve bilişsel sorunların sıcak havalarda daha belirgin hale gelebileceği belirtiliyor.
Sıcak nedeniyle bozulan uyku beyni de etkiliyor
Yaz aylarında yüksek gece sıcaklıkları uyku kalitesinin düşmesine neden olabiliyor. Güngen, kaliteli ve yeterli uykunun beyin sağlığı açısından önemli olduğuna dikkat çekti. Derin uyku sırasında beynin gün boyunca oluşan bazı atıkları temizleme süreçleri aktif şekilde çalışıyor. Yetersiz veya kalitesiz uyku ise bu süreçleri olumsuz etkileyebiliyor. Bunun sonucunda ertesi gün baş ağrısı, unutkanlık, dikkat kaybı, zihinsel yorgunluk ve duygu durumunda değişiklikler yaşanabiliyor.
Çocuklar ve yaşlılar sıcaklardan daha fazla etkileniyor
Aşırı sıcaklara karşı özellikle çocukların ve ileri yaştaki kişilerin daha dikkatli olması gerekiyor. Yaş ilerledikçe vücudun sıcaklık düzenleme mekanizmalarının zayıflayabildiğini belirten Güngen, çocuklarda ise terleme sisteminin henüz tam olarak gelişmemesi nedeniyle vücut sıcaklığının daha hızlı yükselebileceğini ifade etti. Bu nedenle her iki yaş grubunda da sıcak çarpması ve sıcaklığa bağlı nörolojik sorunların ortaya çıkma riski daha yüksek olabiliyor.
11.00 ile 16.00 saatleri arasında dikkat
Aşırı sıcakların beyin üzerindeki etkilerinden korunmak için günlük yaşamda bazı basit önlemlerin alınabileceğini belirten Güngen, özellikle güneş ışınlarının yoğun olduğu saatlere dikkat çekti. Mümkün olduğunca 11.00 ile 16.00 saatleri arasında doğrudan güneşe çıkılmaması, gün boyunca yeterli miktarda su tüketilmesi, açık renkli ve hafif kıyafetlerin tercih edilmesi ve dışarı çıkarken şapka kullanılması öneriliyor.
Ayrıca çok sıcak bir ortamdan aşırı soğutulmuş klimalı bir ortama aniden geçilmemesi gerekiyor. Özellikle çocukların, yaşlıların, kronik hastalığı veya nörolojik rahatsızlığı bulunan kişilerin aşırı sıcakların etkili olduğu günlerde daha dikkatli olması büyük önem taşıyor.
